• شب یلدا در خراسان به ” شب چله ” معروف  و دارای قدمت زیادی هست . مردم دراین شب با شرکت تو شب نشینی‌های طولانی و خوردن انواع میوه و تنقلات سعی می کنند این طولانی ترین شب سال رو به بهترین نحو بگذرونند. مردم این منطقه برای استقبال اولین روز از سردترین فصل سال تا آنجا که بتونند در خرید میوه‌های مخصوص شب یلدا مثل هندوانه ، انار و خربزه کوتاهی نمی‌کنند.

    یکی از آیین‌های ویژه شب یلدا در استان خراسان جنوبی  مراسم “کف زدن” هست. در این مراسم ریشه گیاهی به نام چوبک رو که در این دیار به “بیخ” مشهور هست، در آب خیس میکنند و بعد از چند بار جوشاندن، در ظرف بزرگ سفالی به نام “تغار” می‌ریزند. مردان و جوانان فامیل با دسته‌ای از چوب‌های نازک درخت انار به نام “دسته گز” این مایع رو  آنقدر هم می‌زنند تا به صورت کف دربیاد و این کار باید در محیط سرد انجام بشه تا  این مایع کف کنه. کف آماده شده با مخلوط کردن شیره شکر آماده خوردن شده و بعد از تزیین با مغز گردو و پسته برایپذیرایی مهمانها برده می‌شه. در این میان گروهی از جوانان قبل از شیرین کردن کف‌ها با پرتاب اون به سمت همدیگه و مالیدن کف به سر و صورت هم شادی و نشاط را به جمع مهمانان میارن.

    در استان اصفهان هم از قدیم‌الایام آیین‌های ویژه‌ای وجود داشته که کم و بیش هنوز هم ادامه داره.به باور اصفهانی‌های قدیم ، زمستان به دو بخش “چله” و “چله‌کوچیکه” تقسیم می‌شد که موعد چله از اول دیماه تا ‪ ۱۰بهمن بود اما “چله کوچیکه” از دهم بهمن آغاز می‌شد و تا سی بهمن ادامه داشت. البته آیین برگزاری شب چله در اصفهان به دو نام”چله زری” (ماده) و”عمو چله”(نر) تقسیم می‌شه چون از گذشته تاحالا همه موجودات و اشیاء را بر اساس جنس مذکر و مونث تقسیم می‌کردند. اصفهانی‌ها دوشب را به عنوان شب چله برپا می‌کردند و آیین‌های مخصوص به این شب را انجام میدادند.آیین شب چله در شهر اصفهان خانوادگی برگزار می‌شده است و خانواده‌های اصفهانی با پهن کردن سفره‌یی با عنوان ” سفره شب چله ” ، این شب را گرامی می‌داشتن

    هندوانه به‌عنوان نمادی کروی که بیرونش سبز و داخلش قرمز هست وسمبل خورشید محسوب می‌شه،به‌عنوان مهمترین میوه بر سر سفره چله قرار می‌گیره. از  بخشهای دیگه این آیین در اصفهان قدیم پهن کردن تمام لباسها و رخت خوابها در هوای آزاد  در مقابل خورشید با هدف خوش آمدگویی به “عمو چله” و “چله زری” بوده . 

    در استان کرمانشاه هم که از شهرهای باستانی و کهن ایران زمین هست ، شب یلدا  جایگاه ویژه‌ای در بین مردم داشته و همواره با مراسم زیبا و با شکوهی همراه هست.مردم استان کرمانشاه براساس آیینی کهن در این شب بیدار می‌مانند تا با شعر خواندن، قصه گفتن، فال حافظ گرفتن و آجیل خوردن با مادر جهان در زادن خورشید همراهی و همدردی کنند. میوه‌هایی نیز دراین شب خورده می‌شود که به گونه‌ای نمادی از خورشید است مانند هندوانه سرخ، انار سرخ، سیب سرخ و یا لیموی زرد ، قصه‌هایی از عشق جاودانه شیرین و فرهاد، رستم و سهراب، حکایت حسین کرد شبستری و خواندن اشعار زیبا ودلنشین شامی کرمانشاهی در گذشته نقل مجالس شب یلدا در کرمانشاه بود. آن روزها افراد فامیل بنا بر رسمی دیرینه به خانه بزرگترین فرد فامیل که معمولا پدر بزرگ و مادر بزرگ بودند می‌رفتند و باتکاندن برفهای زمستان از لباس هایشان در گرمای آرامش بخشکرسی فرو می‌رفتند. افراد فامیل بر سر یک سفره باهم شام می‌خوردند و بر روی سفره مخصوص این شب خوردنیهای متنوعی چیده می‌شد. خوردنی‌هایی مثل  آجیل ، راحت الحلقوم، مشکل‌گشا، شیرینی محلی دست پخت مادر بزرگها به خصوص نان شیرینی معروف ” نان پنجره‌ای، کاک و نان برنجی “، و میوه‌هایی مثل انار، سیب و هندوانه که نگین این سفره بود. 

    یلدای تهران قدیم هم با میوه‌های تازه فصل پاییز ، میوه‌های خشک شده تابستان آجیل مخصوص ، شیرینی و هندوانه به صبح می‌رسید. تهرانیان قدیم درهمه اعیاد خود سنت حسنه جمع شدن افراد خانواده در منزل بزرگتر خانواده را انجام میدادند و همه فرزندان خانواده خونه مادر و پدر جمع می‌شدند. از سنن یلدای تهران ، صرف میوه‌های تابستانی از جمله هندوانه است. آجیل شب یلدا هم از دیگر خوراکیهای این شب هست که ترکیب آن نشانی از اعتقاد و تجربه اهالی تهران قدیم به خواص گوناگون میوه‌های خشک شده است که با عنوان ” آخشیج “(تضادها)کاربرد داشته است. ولی تهرانی‌ها شب یلدا را همه ساله جشن می‌گیرند تا سنت‌های زیبای قدیم در لابلای زندگی مدرنیته شهرنشینیشان حفظ شود.

    دسته ها: مقالات

    ارسال دیدگاه


    Comment moderation is enabled. Your comment may take some time to appear.